ΡΟΧΑΛΗΤΟ & ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ

Το ροχαλητό και η υπνική άπνοια είναι καταστάσεις που σχετίζονται με την αναπνοή κατά τη διάρκεια του ύπνου και μπορούν να επηρεάσουν τη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου, ενδεχομένως προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία εάν δεν αντιμετωπιστούν. Το ροχαλητό και η υπνική άπνοια μπορεί να παρατηρηθούν σε ενηλίκους αλλά και σε παιδιά. Η ύπαρξη ροχαλητού μπορεί να είναι σημάδι υποβόσκουσας υπνικής άπνοιας και για αυτό η διενέργεια κατάλληλης διαγνωστικής στον ασθενή με ροχαλητό είναι ύψιστης σημασίας. 

Το ροχαλητό αναφέρεται στο θόρυβο που προκαλείται κατά την αναπνοή, ενώ η υπνική άπνοια αφορά την παύση της αναπνοής για μικρά ή μεγαλύτερα διαστήματα κατά τη διάρκεια του ύπνου. Η ύπαρξη μόνο ροχαλητού, χωρίς αυτό να συνοδεύεται από υπνική άπνοια, όσο ενοχλητική κι αν είναι για τους γύρω, δεν είναι αυτή καθ’ εαυτή επικίνδυνη κατάσταση για τον ασθενή.

Η Αναπνοή κατά τον Ύπνο

Κατά τη διάρκεια του ύπνου, οι μύες της γλώσσας και του φάρυγγα χαλαρώνουν. Αυτή η χαλάρωση των μυικών δομών του φάρυγγα, σε συνδυασμό με τους στροβιλισμούς του αέρα κατά την εισπνοή και εκπνοή, μπορεί να οδηγήσει σε δονήσεις των τοιχωμάτων του φάρυγγα, που με τη σειρά τους θα γίνουν αντιληπτές ως ροχαλητό. Σε μερικούς ασθενείς μπορεί να επέλθει μέχρι και πλήρης κατάρρευση των φαρυγγικών τοιχωμάτων, με επακόλουθη απόφραξη του αεραγωγού και υπνική άπνοια.

Διαχωρίζουμε επομένως δύο καταστάσεις, το ροχαλητό και την υπνική άπνοια:

• Ροχαλητό: είναι ο θόρυβος που προκαλείται από τις δονήσεις των τοιχωμάτων των αεραγωγών κατά τον ύπνο.
• Υπνική Άπνοια: είναι η πλήρης διακοπή της ροής αέρα από το στόμα και τη μύτη κατά τον ύπνο, κάτι που οδηγεί σε μείωση των επιπέδων οξυγόνου στο αίμα.

Παιδική Υπνική Άπνοια

Ο όρος παιδική υπνική άπνοια αναφέρεται στην ύπαρξη άπνοιας κατά την παιδική ηλικία. Παρατηρείται συνήθως σε παιδιά προσχολικής και πρώιμης σχολικής ηλικίας και συνήθως οφείλεται σε υπερτροφία των αμυγδαλών ή και των αδενοειδών εκβλαστήσεων.

Αιτίες Ροχαλητού και Υπνικής Άπνοιας

Παράγοντες που μπορούν να συμβάλλουν στο ροχαλητό και την υπνική άπνοια περιλαμβάνουν:

• Υπερτροφία Αμυγδαλών
• Υπερτροφία Αδενοειδών Εκβλαστήσεων (Κρεατάκια)
• Μακριά υπερτροφική Σταφυλή (Uvula elongata)
• Χαμηλή και χαλαρή μαλακή Υπερώα
• Παχυσαρκία
• Σωματική δομή με κοντό και χοντρό λαιμό
• Δυσχέρεια Ρινικής Αναπνοής
• Στραβό ρινικό διάφραγμα
• Υπερτροφικές Ρινικές Κόγχες
• Συνήθειες όπως η κατανάλωση αλκοόλ ή ηρεμιστικών πριν από τον ύπνο
• Κάπνισμα
• Ηλικία

Τύποι Υπνικής Άπνοιας

• Αποφρακτική Υπνική Άπνοια (Obstructive Sleep Apnea – OSA): Η πιο κοινή μορφή υπνικής άπνοιας, η οποία προκαλείται από την απόφραξη των αεραγωγών κατά τη διάρκεια του ύπνου. Η απόφραξη αυτή μπορεί να είναι μερική ή πλήρης και διαρκεί για μερικά δευτερόλεπτα ή ακόμη και λεπτά.
• Κεντρική Υπνική Άπνοια (Central Sleep Apnea – CSA): Στην περίπτωση αυτή, η υπνική άπνοια προκαλείται από την αποτυχία του εγκεφάλου να στείλει τα σωστά σήματα στους μύες που ελέγχουν την αναπνοή. Αυτή η μορφή υπνικής άπνοιας είναι σπανιότερη.
• Σύνδρομο Συνδυασμένης Υπνικής Άπνοιας (Complex Sleep Apnea): Είναι μια συνδυασμένη μορφή, όπου υπάρχει και αποφρακτική και κεντρική υπνική άπνοια.

Συμπτώματα Ροχαλητού και Υπνικής Άπνοιας

• Θόρυβος κατά τη διάρκεια του ύπνου, που συνήθως αυξάνεται όσο πιο χαλαροί είναι οι μύες του λαιμού. Η συχνότητα και η ένταση του ροχαλητού μπορεί να διαφέρουν και να είναι πιο έντονη σε συγκεκριμένες θέσεις ύπνου (π.χ., όταν κοιμόμαστε ανάσκελα).
• Παύσεις στην αναπνοή κατά τη διάρκεια του ύπνου, οι οποίες διαρκούν από μερικά δευτερόλεπτα έως λεπτά.
• Συχνές αφυπνίσεις λόγω της διακοπής της αναπνοής.
• Πρωινή κόπωση και αίσθημα νύστας κατά τη διάρκεια της ημέρας, ακόμα και μετά από ένα φαινομενικά μακρύ και ήρεμο ύπνο.
• Ξηρότητα στον λαιμό το πρωϊ και πονόλαιμος
• Πονοκέφαλος
• Διαταραγμένη μνήμη και συγκέντρωση
• Ευερεθιστότητα και άγχος

Διάγνωση για Ροχαλητό και Υπνική Άπνοια

Η διάγνωση για το ροχαλητό και την υπνική άπνοια γίνεται μέσω:

• Κλινικής εξέτασης: Ο γιατρός εξετάζει το ιστορικό του ασθενούς και κάνει φυσική εξέταση του λαιμού και της μύτης, για να εντοπίσει πιθανές ανατομικές παθήσεις ή άλλες αιτίες του ροχαλητού και της υπνικής άπνοιας.
• Μελέτης ύπνου (Πολυσωματογράφημα ή Πολυγραφία): Πρόκειται για μια διαδικασία όπου ο ασθενής καταγράφεται κατά τη διάρκεια του ύπνου σε ειδικό εργαστήριο ή στο σπίτι του – με φορητή συσκευή. Η μελέτη καταγράφει τις παύσεις στην αναπνοή, τις κινήσεις του σώματος και τα επίπεδα οξυγόνου, και βοηθά στη διάγνωση της υπνικής άπνοιας. Η μελέτη επίσης μπορεί να ξεχωρίσει μια αποφρακτική υπνική άπνοια από άπνοια κεντρικού τύπου αλλά και να αξιολογήσει τη βαρύτητα της Υπνικής Άπνοιας (ήπια, μέτρια ή βαριά υπνική άπνοια)
• Ενδοσκόπηση Ύπνου (Drug-Induced Sleep Endoscopy – DISE): Ο ασθενής τίθεται μέσω μέθης σε ελεγχόμενο ύπνο, και έπειτα ενδοσκοπείται με ευκάπτο ενδοσκόπιο μέσα από τη μύτη. Αυτό καθιστά δυνατή την εξέταση των δομών του φάρυγγα και του λάρυγγα σε ένα περιβάλλον που προσομοιάζει τον κανονικό ύπνο του ασθενούς, επιτρέποντας στον εξεταστή να εντοπίσει τις πραγματικές στενώσεις που προκαλούν τις άπνοιες.

Πρόληψη Ροχαλητού και Υπνικής Άπνοιας

Το Ροχαλητό και η Υπνική Άπνοια προκαλούνται σε μεγάλο βαθμό από ανατομικές ανωμαλίες για τις οποίες δεν υπάρχει συγκεκριμένη πρόληψη, πχ. Υπερτροφία των Αμυγδαλών. Παρ’ όλα αυτά,

• Η διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους και
• η αποφυγή αλκοόλ και καπνού, ιδίως τις βραδινές ώρες
  μπορεί να προλάβουν την εμφάνιση συμπτωμάτων που σχετίζονται με Ροχαλητό και Υπνική Άπνοια.

Θεραπεία Ροχαλητού και Υπνικής Άπνοιας.

Το Ροχαλητό αυτό κάθε αυτό, όταν δεν συνοδεύεται από Υπνική Άπνοια, δεν είναι επικίνδυνη κατάσταση για τον ασθενή, ενδέχεται όμως να ενοχλεί ιδιαίτερα άτομα που κοιμούνται στον ίδιο χώρο.

Η Υπνική Άπνοια από την άλλη μεριά αποτελεί παθολογική κατάσταση με σοβαρές συνέπειες για την υγεία του ασθενούς, και η θεραπεία της είναι επιτακτική. Η θεραπεία της Υπνικής Άπνοιας σχεδιάζεται ανάλογα με τον τύπο της Άπνοιας (αποφρακτική ή κεντρική) και τη βαρύτητα της άπνοιας (ήπια, μέτρια ή βαριά υπνική άπνοια)

Συντηρητική Θεραπεία Ροχαλητού και Υπνικής Άπνοιας

Η συντηρητική θεραπεία περιλαμβάνει πρωτίστως αλλαγή του τρόπου ζωής:

• Απώλεια βάρους: οδηγεί σε λέπτυνση των τοιχωμάτων του φάρυγγα, με επακόλουθη διεύρυνση του αεραγωγού.
• Αποφυγή αλκοόλ και ηρεμιστικών: Αυτά τα υλικά εντείνουν τη χαλάρωση των μυών του λαιμού, προκαλώντας εντονότερο ροχαλητό και αυξάνοντας την πιθανότητα υπνικής άπνοιας.
• Διακοπή καπνίσματος: Ο καπνός ερεθίζει τους αεραγωγούς και αυξάνει τη συχνότητα του ροχαλητού και της άπνοιας.
• Αλλαγή θέσης ύπνου: Ύπνος στην πλάτη ενδέχεται να επιδεινώνει το ροχαλητό και την υπνική άπνοια. Προτιμήστε να κοιμάστε στο πλάι.

Αλλά και Θεραπευτικές παρεμβάσεις όπως:

• Μάσκα CPAP (Continuous Positive Airway Pressure): είναι το Golden Standard στη θεραπεία της αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας. Το σύστημα CPAP χρησιμοποιεί μια μάσκα η οποία παρέχει συνεχώς θετική πίεση στον αέρα για να διατηρεί ανοιχτούς τους αεραγωγούς κατά τη διάρκεια του ύπνου.
• Οδοντικός Νάρθηκας Προεξοχής (Mandibular Advancement Device): κρατάει την κάτω γνάθο σε μια πιο πρόσθια θέση, έτσι ώστε τα μαλακά μόρια και το έδαφος της γλώσσας να μην πέφτουν προς τα πίσω και αποφράσσουν τον φάρυγγα κατά τον ύπνο.

Επεμβάσεις στο Ροχαλητό και τη Υπνική Άπνοια

Ένα Χειρουργείο μπορεί να βοηθήσει σε κάποιες περιπτώσεις τον ασθενή με πρόβλημα ροχαλητού ή υπνικής άπνοιας. Αυτό έχει να κάνει με τη σοβαρότητα του υποκείμενου προβλήματος αλλά και με την ύπαρξη χειρουργικά διορθώσιμων προβλημάτων. Για τη βελτίωση του Ροχαλητού και της Υπνικής Άπνοιας ενδέχεται να διενεργηθούν επεμβάσεις όπως:

• Διόρθωση Σκολίωσης Ρινικού Διαφράγματος – Διαφραγματοπλαστική
• Σμίκρυνση των ρινικών κογχών
• Αδενοτομή (Αφαίρεση των Αδενοειδών Εκβλαστέσεων – “Κρεατάκια”)
• Αμυγδαλεκτομή ή Αμυγδαλοτομή (ολική ή εν μέρη αφαίρεση των αμυγδαλών)
• Φαρυγγοπλαστική: μια επέμβαση κατά την οποία η μαλακή υπερώα διευρύνεται και ανασηκώνεται, ωστε να προκύψει ένας πιο ευρύς φάρυγγας σε περίπτωση στενώσεων.
• Σταφυλοπλαστική: επέμβαση για τη μείωση του μεγέθους της σταφυλής σε περίπτωση υπερπλασίας. Αυτή η επέμβαση συνήθως συνδυάζεται με την φαρυγγοπλαστική.

Επιπλοκές Ροχαλητού και Υπνικής Άπνοιας

Το Ροχαλητό είναι μια κατάσταση χωρίς άμεσες συνέπειες για τον ασθενή, αλλά μπορεί να επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα ύπνου του συντρόφου.

Η Υπνική Άπνοια από την άλλη μεριά είναι μια Νόσος που αν αφεθεί χωρίς θεραπεία, μπορούν να οδηγήσει σε:

• Υψηλή αρτηριακή πίεση και καρδιοαγγειακά προβλήματα.
• Χρόνια κόπωση και ελαττωμένη απόδοση στο σχολείο ή την δουλειά.
• Αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικών επεισοδίων ή καρδιακών προσβολών.
• Μειωμένη ποιότητα ζωής και επιδείνωση της ψυχικής υγείας λόγω έλλειψης ύπνου.

Σημαντική Σημείωση

Για τη διάγνωση και τη θεραπεία οποιουδήποτε προβλήματος ή συμπτώματος, είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε τον ιατρό σας. Μην προχωράτε σε αυτοδιάγνωση ή αυτοθεραπεία.