ΒΑΡΗΚΟΪΑ

Η βαρηκοΐα αναφέρεται στην απώλεια της ικανότητας ακοής σε διάφορους βαθμούς, και μπορεί να επηρεάσει τη δυνατότητα ενός ατόμου να ακούει ήχους. Η ακοή είναι μια σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει το έξω, μέσο και έσω αυτί, το ακουστικό νεύρο και τον εγκέφαλο. Ανάλογα με την αιτία και τον τύπο της βαρηκοΐας, μπορεί να επηρεαστεί οποιοδήποτε μέρος αυτού του συστήματος.

Λειτουργία του Αυτιού στην Ακοή

Η διαδικασία της ακοής περιλαμβάνει τα εξής στάδια:

1. Εξωτερικό αυτί: Ο ήχος, σε μορφή ακουστικών κυμάτων, ενισχύεται από το πτερύγιο του αυτιού και ταξιδεύει μέσω του ακουστικού πόρου προς το τύμπανο.
2. Μέσο αυτί: Οι ήχοι προκαλούν δονήσεις στο τύμπανο. Οι δονήσεις μεταδίδονται στα ακουστικά οστάρια (σφύρα, άκμονας, αναβολέας). Τα οστάρια ενισχύουν τη δόνηση και την μεταφέρουν στην ωοειδή θυρίδα του έσω ωτός.
3. Εσωτερικό αυτί: Η δόνηση φτάνει στην ωοειδή θυρίδα του έσω ωτός. Αυτό με τη σειρά του προκαλεί κυματισμό στο υγρό που περιέχει το έσω αυτί, την ενδόλυμφο. Οι κυματισμοί της ενδολύμφου ενεργοποιούν με τη σειρά τους τα τριχωτά κύτταρα του έσω ωτός, τα οποία και μετατρέπουν τις δονήσεις (κινητική ενέργεια) σε νευρικά σήματα που αποστέλλονται μέσω του ακουστικού νεύρου (αιθουσοκοχλιακού νεύρου) στον εγκέφαλο για επεξεργασία.

Τύποι Βαρηκοΐας

Η βαρηκοΐα μπορεί να χωριστεί σε τρεις κύριες κατηγορίες:

• Βαρηκοϊα Αγωγιμότητας: Προκαλείται από προβλήματα στην μετάδοση του ήχου στο έξω ή το μέσο αυτί. Τα αίτια περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων λοιμώξεις, συλλογή υγρού στο μέσο αυτί, ρήξη τυμπανικής μεμβράνης, συμφύσεις ή σκλήρυνση των ακουστικών οσταρίων.
• Νευροαισθητήρια Βαρηκοΐα: Σχετίζεται με τη βλάβη στον κοχλία (έσω αυτί) ή το νεύρο του αυτιού (αιθουσικοχλιακό νεύρο), εμποδίζοντας την διαβίβαση του ακουστικού σήματος προς τον εγκέφαλο. Οι αιτίες μπορεί να περιλαμβάνουν οξείες ή προηγηθείσες φλεγμονές, τραύματα του αυτιού ή αλλοιώσεις του ακουστικού νεύρου.
• Μικτή Βαρηκοΐα (Συνδυαστική Βαρηκοϊα): Σε αυτό τον τύπο βαρηκοϊας συνυπάρχει ο τύπος της αγωγιμότητας με τον νευροαισθητήριο τύπο.

Αιτίες Βαρηκοΐας

Στις αιτίες της βαρηκοϊας συμπεριλαμβάνονται:

• Φλεγμονές του αυτιού (π.χ. εξωτερική ωτίτιδα, οξεία μέση ωτίτιδα, χρόνια μέση ωτίτιδα)
• Αιφνίδια Νευροαισθητήρια Βαρηκοϊα
• Ξένο Σώμα στον ακουστικό πόρο
• Ενσφηνωμένο Βύσμα Κυψελίδας στον ακουστικό πόρο
• Ακουστικό Τραύμα: έκθεση σε υπέρμετρα επίπεδα θορύβου, ευκαιριακά (π.χ. Σκασμένο λάστιχο) ή επαναλαμβανόμενα (θόρυβος στη δουλειά)
• Λοιμώξεις κατά τη διάρκεια της κύησης και της νεογνικής ηλικίας (π.χ. ιλαρά)
• Τραυματισμοί στο αυτί ή στο κεφάλι – κάταγμα κροταφικού οστού
• Στένωση η απλασία του έξω ακουστικού πόρου: συχνά σε παιδιά στα πλαίσια συνδρόμου (π.χ. Σύνδρομο Goldenhaar, σύνδρομο Treacher-Collins)
• Φάρμακα που επηρεάζουν την ακοή (ωτοτοξικά φάρμακα)
• Αλλεργίες και λοιμώξεις των ανώτερων αναπνευστικών οδών που προκαλούν συλλογή υγρού στο μέσο αυτί.
• Αδενοειδείς Εκβλαστήσεις (“Κρεατάκια”) στα παιδιά, που προκαλούν δευτερογενώς προβλήματα στο αυτί.
• Αλλοιώσεις του Ακουστικού Νεύρου – Ακουστικό Νευρίνωμα

Συμπτώματα της Βαρηκοΐας

Η βαρύτητα και το είδος της Βαρηκοϊας μπορεί να επηρεάζουν αρκετά το πως ο ασθενής αντιλαμβάνεται την πάθησή του.

• Η πρώτη επισήμανση μπορεί να έρθει από το συγγενικό περιβάλλον, το οποίο θα παραπονεθεί ότι ο ασθενής δεν ακούει καλά
• Ο ασθενής μπορεί να παρατηρήσει μειωμένη ικανότητα κατανόησης ομιλίας σε περιβάλλον με θόρυβο (π.χ. δεξίωση)
• Μειωμένη κατανόηση όταν ο ασθενής δεν μπορεί να διαβάσει τα χείλια του ομιλώντα, π.χ. Στο τηλέφωνο
• Ειδικά σε ηλικιωμένους ασθενείς, μειωμένη κατανόηση σε παιδικές και γυναικείες φωνές, καθώς στην πρεσβυακουσία χάνεται κυρίως η αντίληψη των ήχων υψηλών συχνοτήτων.
• Συχνά συνυπάρχουν εμβοές

Διάγνωση της Βαρηκοϊας

Η διάγνωση της βαρηκοΐας γίνεται μέσω:

• Κλινικής εξέτασης από ωτορινολαρυγγολόγο (ΩΡΛ), ο οποίος εξετάζει το αυτί για τυχόν προβλήματα αγωγιμότητας του ήχου.
• Ακουστική εξέταση: Περιλαμβάνει τον καθορισμό της ικανότητας ακοής με τη βοήθεια ακουστικών εργαλείων (π.χ. Τονική Ακοομετρία, Ωτοακουστικές Εκπομπές)
• Μαγνητική τομογραφία ή αξονική τομογραφία: για τον αποκλεισμό παθήσεων του ακουστικού νεύρου (π.χ. Ακουστικό νευρίνωμα)
• Στη Νεογνική ηλικία βάση πρωτοκόλλου γίνεται νεογνικός έλεγχος της ακοής με Ωτοακουστικές Εκπομπές στο Χώρο του Μαιευτηρίου.

Πρόληψη Βαρηκοϊας

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε, ότι η βαρηκοϊα είναι το αθροιστικό αποτέλεσμα βλαβερών για την ακοή μας παραγόντων, οι οποίοι συνήθως συσσωρεύονται με τα χρόνια.

Η πρόληψη της βαρηκοΐας επομένως περιλαμβάνει:

• Αποφυγή έκθεσης σε δυνατό θόρυβο (π.χ., χρήση ωτοασπίδων ή ακουστικών προστασίας σε θορυβώδη περιβάλλοντα).
• Αποφυγή τραυματισμών του αυτιού και του κροταφικού οστού (χρήση κράνους ως αναβάτης δικύκλου).
• Εμβολιασμός κατά των λοιμώξεων, ιδιαίτερα των ιογενών λοιμώξεων που μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή του αυτιού στα παιδιά (π.χ. Ιλαρά)
• Έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία φλεγμονών του αυτιού που ενδέχεται να επηρεάσουν μακροπρόθεσμα την ακοή.
• Μείωση της χρήσης φαρμάκων που είναι τοξικά για το αυτί, εφόσον αυτό συνάδει με την εκάστοτε ιατρική οδηγία.
• Έγκαιρη Αντιμετώπιση παθήσεων του Φάρυγγα (π.χ. Κρεατάκια) ιδιαίτερα στα παιδιά, πριν αυτές προκαλέσουν δευτερογενώς βαρηκοϊα.

Θεραπεία Βαρηκοϊας

Η θεραπεία για τη βαρηκοΐα εξαρτάται από τον τύπο της και τη σοβαρότητα της κατάστασης. Στις θεραπείες μπορεί να περιλαμβάνεται φαρμακευτική αγωγή, ακουστικά βοηθήματα και επεμβάσεις.

Φαρμακευτική Αγωγή στην Βαρηκοϊα

• Αντιβιοτικά Φάρμακα σε περιπτώσεις βακτηριακών λοιμώξων
• Αντιϊικά Φάρμακα σε περιπτώσεις ιογενών λοιμώξεων
• Κορτικοστεροειδή για την αντιμετώπιση φλεγμονών
• Αποσυμφορητικά ρινικού βλεννογόνου: σε περιπτώσεις που η αποσυμφόρηση της ευσταχιανής σάλπιγγας ενδέχεται να βελτιώσει την ακοή.

Ακουστικά Βοηθήματα

Τα ακουστικά βοηθήματα είναι συσκευές που ενισχύουν τον ήχο και μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο σε περιπτώσεις νευροαισθητήριας βαρηκοϊας, όσο και σε περιπτώσεις βαρηκοϊας αγωγιμότητας.

• Ακουστικά βοηθήματα μέσα στον ακουστικό πόρο: Αυτές οι συσκευές “κρύβονται” μέσα στον ακουστικό πόρο και είναι ελάχιστα έως καθόλου ορατές από έξω. Ενδείκνυνται για νευροαισθητήρια βαρηκοϊα μικρού έως μέτριου βαθμού.
• Ακουστικά Βοηθήματα με εξωτερικό στέλεχος: τα “κλασσικά” ακουστικά έχουν ένα τμήμα που τοποθετείται μέσα στον ακουστικό πόρο και ένα εξωτερικό στέλεχος με μπαταρία, το οποίο συνήθως τοποθετείται πίσω από το ωτικό πτερύγιο.
• Αναπροσαρμογή του τρόπου ζωής: Εκπαίδευση και ενίσχυση της επικοινωνίας μέσω νοηματικής γλώσσας ή άλλων τεχνικών.

Επεμβάσεις στην Βαρηκοϊα

• Ακουστικά Βοηθήματα Οστικής Αγωγιμότητας: Είναι ακουστικά βοηθήματα που χρησιμοποιούνται σε περιπτώσεις βαρηκοϊας αγωγιμότητας, με σκοπό να παρακάμψουν το πρόβλημα αγωγιμότητας, ώστε ο ήχος να καταφέρει να φτάσει στο έσω αυτί. Με αυτά τα ακουστικά βοηθήματα, οι εξωτερικοί ήχοι συλλαμβάνονται, ενισχύονται και διαβιβάζονται στην περιοχή της μαστοειδούς απόφυσης, είτε διαδερμικά μέσω ενός διαδερμικού εμφυτεύματος (BAHA) είτε μέσω μαγνητικού πεδίου σε μια υποδόρια εμφυτευμένη μεταλλική πλάκα.
• Ενεργά Εμφυτεύματα Μέσου Ωτός : έχουν παρόμοια δομή με τα βοηθήματα οστικής αγωγιμότητας, αλλά μεταφέρουν τον ήχο κατ’ ευθείαν στα ακουστικά οστάρια.
• Κοχλιακό Εμφύτευμα: Σε περιπτώσεις σοβαρής νευροαισθητήριας βαρηκοϊας ή κώφωσης, όταν τα ακουστικά βοηθήματα δεν είναι αποτελεσματικά, το κοχλιακό εμφύτευμα μπορεί να αποκαταστήσει την ακοή. Αυτή η συσκευή προσφέρει άμεση διέγερση του κοχλία μέσω ηλεκτρικών σημάτων και μπορεί να είναι μια σημαντική λύση για άτομα με σοβαρή ή πλήρη απώλεια ακοής.
• Τυμπανοπλαστική: είναι η επέμβαση κατά την οποία γίνεται καθαρισμός μιας χρόνιας φλεγμονής και αποκαθίσταται η τυμπανική μεμβράνη σε περίπτωση διάτρησης.
• Αναβολεκτομή ή Αναβολοτομή: είναι η χειρουργική επέμβαση για την αντιμετώπιση της Ωτοσκλήρυνσης. Στην επέμβαση αφαιρείται τμήμα του αναβολέα και αντικαθίσταται από μια μικροσκοπική πρόθεση τιτανίου.
• Παρακέντηση Τυμπάνου και Τοποθέτηση Σωληνίσκων Αερισμού (“Σωληνάκια”): σε περιπτώσεις βαρηκοϊας αγωγιμότητας λόγω συλλογής υγρού στο μέσο αυτί.

Επιπλοκές Βαρηκοϊας

Η Βαρηκοϊα αν αφεθεί χωρίς την κατάλληλη θεραπεία μπορεί να επιφέρει βαρύτατες συνέπειες στη σωματική και ψυχική υγεία του ατόμου. Πιο συγκεκριμένα:

• Η Βαρηκοϊα στα Παιδιά μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη εξέλιξη των λεκτικών τους ικανοτήτων
• Ο Ασθενής με βαρηκοϊα ίσως αγνοήσει ένα σήμα κινδύνου, στο σπίτι ή στο δρόμο, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμό.
• Σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας η βαρηκοϊα μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση και κατάθλιψη.

Κοινωνικό Στίγμα της Βαρηκοϊας

Παρά την πρόοδο της σύγχρονης ιατρικής, το θέμα της βαρηκοϊας, κυρίως λόγω της σύνδεσης της με την προχωρημένη ηλικία θεωρείται – αδίκως – κοινωνικό ταμπού. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, μόνο το 17% – 30% των ατόμων που θα οφελούνταν από ακουστικά βοηθήματα πραγματικά τα χρησιμοποιούν. Στην Ελλάδα, εκτιμάται ότι μόνο 1 στους 4 με σημαντική βαρηκοϊα φορά ακουστικό.

Οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι, όπως κάθε νευροαισθητήριο όργανο, έτσι και το αυτί μπορεί να νοσήσει για μια σειρά από λόγους σε κάθε ηλικία και σε κάθε ασθενή. Η Διάγνωση και η Θεραπεία της Βαρηκοϊας – σε κάθε ηλικία – είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της επικοινωνίας και κοινωνικοποίησης του ασθενή. Μην αμελείτε την φροντίδα αυτής της υπέροχης αίσθησης, που λέγεται ακοή.

Σημαντική Σημείωση

Για τη διάγνωση και τη θεραπεία οποιουδήποτε προβλήματος ή συμπτώματος στο αυτί, είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε τον ιατρό σας. Μην προχωράτε σε αυτοδιάγνωση ή αυτοθεραπεία.